Bijstand: it’s all in the name

Afgelopen dagen was er grote ophef over de vrouw die zevenduizend euro terug moet betalen aan de bijstand, omdat ze af en toe boodschappen van haar moeder kreeg. De verontwaardiging is groot, de politici struikelen over elkaar heen om kamervragen te stellen, de media staan bol van de boze verhalen over het onrecht dat de gemeente en de rechter (die de gemeente in het gelijk stelde) deze vrouw aandoet. Dit kan echt niet!

Het probleem is echter, dat dit juist wel kan. Sterker, het is precies de manier waarop de wet bedoeld is. Nog erger: de gemeentes die hier menselijker mee omgaan, zijn strafbaar. Want de wet is helder: bijstand is bedoeld als laatste redmiddel en als je wat bijverdient, moet je het inleveren. Daarnaast moet je verplicht solliciteren, verhuizen als dat tot een baan leidt, iedere baan accepteren, tot drie uur reistijd per dag accepteren, onbetaald vervangend werk doen als de gemeente dat wil, je fatsoenlijk kleden, enzovoort.  Als jij een bijstandsuitkering wil, dan zal je je ook aan de spelregels houden, of je dat nou leuk vindt of niet. “Anders vraag je toch gewoon geen uitkering aan?”

Niemand kiest vrijwillig voor de bijstand. Door allerlei omstandigheden komen mensen in de problemen en via allerlei omwegen komen zij in de bijstand terecht. En moeten alles op alles zetten om van duizend euro per maand rond te komen. We geven het je te doen. En om ervoor te zorgen dat er geen misbruik gemaakt wordt, zien rijk en gemeente en keihard op toe dat de regels worden nageleefd.

Het is het beleid waarin de menselijke maat ontbreekt. Het soort van wetgeving dat de schijn heeft om alle misstanden uit te sluiten en daarmee zelf een misstand is. De paralellen met de toeslagenaffaire zijn groot. Het is onmogelijk om de toeslagenaffaire samen te vatten in een paar regels. Het omvangrijke artikel dat Jesse Frederik van De Correspondent schreef is zeer de moeite waard. Het zijn de eerste zes hoofdstukken van het boek dat hij aan het schrijven is, met de veelzeggende titel “Zo hadden we het niet bedoeld”.

Wat ons vooral bijbleef: de toeslagenaffaire heeft een belangrijke oorzaak in de politiek, die vond dat er onder geen enkele voorwaarde sprake kan zijn van misbruik van beschikbare toeslagen. Niet door frauderende Bulgaren, niet door tante Jannie, door niemand. Dat moet tegen iedere prijs worden voorkomen. Politici buitelden, onder druk van de media overigens, over elkaar heen om moord en brand te schreeuwen en maatregelen te eisen, dat willens en wetens leidde tot een (zelfs onrechtmatig) zero tolerance beleid. Dat zero tolerance beleid, ontdaan van enige nuance of menselijke maat, leidt uiteindelijk tot het drama zoals we dat afgelopen tijd hebben zien voltrekken. Waarbij de misstanden die mogelijk door deze realpolitik voorkomen worden, totaal verbleken bij de schade die het oplevert.

Dit kunnen we alleen oplossen door de menselijke maat terug te brengen. En te accepteren dat daar soms misbruik van gemaakt wordt. We bepalen samen in wat voor samenleving we willen leven. En, omdat we in dit geinige kleine kikkerlandje leven, hebben we enorme invloed op die samenleving. Mocht je nog goede voornemens willen formuleren voor 2021: we hebben twee suggesties. Ga stemmen in maart. Hoe menselijker, hoe beter, wat ons betreft. En neem iemand aan met een bijstandsuitkering. Want werk is echt een wondermiddel. Jij bent in staat om de spelregels te veranderen. Zullen we?

Bronnen

Hoogleraar: dit is hoe de bijstand bedoeld is

Gemeente ‘kijkt opnieuw’ naar vrouw die 7000 euro bijstand moet terugbetalen

Politiek slaat alarm over strenge bijstandsregels

Wat zijn mijn rechten en plichten in de bijstand?

Tienduizenden gedupeerden, maar geen daders: zo ontstond de tragedie achter de toeslagenaffaire