De crisis als kans: praktische tips om inclusiever te werken

Ineke Buijs

Een inclusief bedrijf heeft meer kans om grote talenten binnen te halen, is productiever, creatiever en heeft meer tevreden klanten. Dat alles heeft vaak een positief effect op de winst en omzet. Wanneer je zou moeten beginnen met je bedrijf meer inclusief maken?
Nu! Juist nu we door de crisis waar we in zitten anders tegen bijvoorbeeld thuiswerken aan kijken. Wij hebben wat praktische tips voor je.

Nieuwe kansen
Mensen met een beperking staan vaak onterecht aan de zijlijn van de arbeidsmarkt. Nu we te maken hebben met een alles ontwrichtende crisis door de uitbraak van COVID-19, en we steeds meer thuis moeten werken, blijken de maatregelen een uitgelezen kans om het onderwerp inclusie nieuwe glans te geven. Door het coronavirus blijken heel veel mensen en bedrijven thuiswerken snel te kunnen realiseren. Het verzoek om die mogelijkheid is er heel lang, bijvoorbeeld vanuit mensen met kinderen, mantelzorgers, werknemers die minder (vervuilend) willen reizen en mensen met een fysieke beperking, maar het wordt nog vaak niet ingewilligd.[1]

Het virus geeft ons eigenlijk de gelegenheid om kansen te geven aan mensen die nu onnodig aan de zijlijn staan. Natuurlijk kan niet ieder soort werk online worden gedaan, maar stel dat jij een bedrijf hebt waar veel taken op kantoor worden uitgevoerd, wat is er dan allemaal mogelijk? Niet alleen nu, maar ook in de toekomst? En dan bedoelen we niet alleen zorgen dat iemand een laptop thuis heeft of online kan vergaderen. En ook het aannemen van (meer) mensen met een beperking is niet genoeg. Om inclusie op de werkvloer te bereiken, moeten eerst alle (online) tools en informatie om taken goed te kunnen volbrengen, toegankelijk en bruikbaar zijn voor wie ze nodig heeft. Ook voor wie dat minder voor de hand liggend lijkt te zijn. We helpen je graag een stukje op weg.

De winst van inclusie
Hulpmiddelen zijn vaak erg kostbaar. En zeker in tijden van onzekerheid of crisis, kan budget aanspreken een lastige beslissing zijn. Anderzijds kan het aan de kant laten staan van talenten ook een ‘kapitale fout’ zijn. In de meeste gevallen zijn er ook subsidies mogelijk in het kader van inclusie in de werkomgeving. Informeer vooral eens naar de mogelijkheden.[2] Die zijn er overigens ook voor werknemers zelf.[3]

Misschien voelt het allemaal alsof je het vooral veel tijd, geld en moeite kost om je organisatie inclusiever te maken. Die begrijpelijke gedachte maakt dat de arbeidsmarkt een afstand krijg tot mensen een beperking, en niet andersom.[4] Dat is niet nodig. Als jij je drempels letterlijk en figuurlijk verlaagt, zonder dat je slechts wilt voldoen aan quota, krijg je er namelijk heel veel voor terug.

  • Je krijgt een voorsprong in de ‘war on talent’. Als de krapte op de arbeidsmarkt na deze crisis blijft aanhouden, vergroot je je kans om talenten te vinden als je inclusief zoekt en je niet beperkt tot het type medewerker dat je al in huis hebt. Je hebt eenvoudigweg een grotere en vollere vijver om in te vissen.[5] [6]
  • Er ontstaat meer kleur, dynamiek en creativiteit in je bedrijf. Dat levert waardevolle nieuwe inzichten op en een hogere productiviteit op.[7] [8]
  • Je krijgt meer tevreden klanten. Waarom? Omdat klanten zich prettig voelen bij een bedrijf waarvan het personeel een afspiegeling is van de maatschappij. Ze kunnen zich beter identificeren met een dergelijk bedrijf.[9] En laten we eerlijk zijn: Het imago van je bedrijf krijgt een boost als je kunt laten zien dat je niemand uitsluit.[10]
  • De bovenstaande punten leiden uiteindelijk allemaal tot meer omzet en winst. En dat compenseert je investeringen op zijn minst voor een deel.[11]

Online ‘zonder beperking’
We gaan naar de praktijk. Op internet zijn heel veel voorbeelden te vinden van apps en programma’s waarmee je online kunt vergaderen, gegevens en documenten kunt uitwisselen en tegelijkertijd aan eenzelfde document kunt werken. Overal kom je steeds meer mogelijkheden tegen, zelfs om online te borrelen met je collega’s.[12] [13]

In ons artikel over inclusie en immobiliteit lees je hoe werkomgevingen door de noodzaak tot thuiswerken ineens veel  toegankelijker zijn geworden. Maar met digitalisering alleen zijn we er nog niet. Daarom willen we in dit artikel vooral stil staan bij mogelijkheden voor mensen die een beperking hebben waar ook online rekening mee moet (en kan) worden gehouden. Want het is natuurlijk heel erg fijn als voor bijvoorbeeld mensen in een rolstoel drempels letterlijk wegvallen, maar wat als je niet (goed) kunt horen of zien?

In 2018 hebben in Nederland 919.400 mensen een visuele beperking[14], 250.00 daarvan in beide ogen.[15] Veel visuele problemen ontstaan of verergeren met de (hoge) leeftijd, maar lang niet allemaal. In 2018 waren er ook 761.600 mensen met de diagnose slechthorendheid bekend bij huisartsen. Deze mensen zien en/of horen misschien minder of niet, maar hun hersenen werken meestal prima. Er zijn heel veel manieren waarop jouw bedrijf met wat aanpassingen van hun talenten kan profiteren. We kunnen geen volledig overzicht geven van de mogelijkheden, maar we dragen graag bij aan het denken in mogelijkheden.

Luisteren met je ogen
Ook online kun je niet om de bestaande ontoegankelijkheid heen. Als je geen extra aanpassingen doet, blijven bijvoorbeeld medewerkers met een slecht of geen gehoor alsnog buiten spel staan. En er zijn genoeg mogelijkheden. Zo kun je bijvoorbeeld in Skype live videogesprekken laten ondertitelen.[16] [17] Google is voor Hangouts Meets nog bezig met het doorontwikkelen van ondertitelingsopties. Tot nu toe alleen nog in het Engels, maar aan meer varianten wordt gewerkt.[18] [19]

Het programma Zoom biedt ‘closed captioning’.[20] Daarbij wordt alles dat geluid is (naast spraak dus ook geluidseffecten) omgezet in tekst onder in beeld. De organisator van de Zoom-meeting kan bepalen wie de captions wel of niet ziet. De handleidingen zijn nog in het Engels, maar het begin is er. 

Naast ondertiteling is er nog de mogelijkheid van een tolk. Deze luistert mee met de vergadering en typt via een speciaal toetsenbord live mee. De getypte tekst verschijnt op een tweede scherm, dat voor de medewerker met gehoorproblemen als een soort ‘zijtiteling’ fungeert.[21] In dit filmpje laten ze op een grappige manier zien hoe dat kan werken, maar het is natuurlijk pure winst dat deze tolken er zijn.

Als laatste willen we het ook nog in ontwikkeling zijnde SpeakSee noemen.[22] Deze smartphone-tool zet binnen 1 seconde spraak om in tekst. De tool herkent wie spreekt en geeft dat ook weer. Er is wel een maximum aantal gespreksdeelnemers: 9. Maar hoeveel vergadering heb jij niet met 9 of minder personen? Met deze tool kunnen mensen die doof of slechthorend zijn  gewoon meedoen en is er geen reden meer om ze niet binnen je gelederen op te nemen.

Gebarentaal
Nu we massaal achter schermen zitten, wordt nog beter zichtbaar dat mensen die gebarentaal beheersen ook via het scherm kunnen communiceren. Het enige obstakel daarbij is dat slechts een beperkt aantal mensen de taal beheerst: in Nederland zo’n 30.000.

Zonder zicht
Het internet is een onmisbaar instrument geworden. In ons dagelijks leven, maar natuurlijk ook op het werk. Als slechtziende of blinde is het al lastig om werk te vinden, ook omdat werkgevers nog vaak in onmogelijkheden denken. Maar ook iemand met een beperkt zicht of zelfs blindheid kan (thuis) werken op de laptop of pc. Hoe? Sommige mensen met een visuele beperking hebben genoeg aan het inzoomen op hun scherm, het vergroten van letters, het aanpassen van de kleuren of het verhogen c.q. verlagen van het contrast op hun scherm. Voor anderen is dat niet voldoende. Gelukkig zijn er ook voor die groep hulpmiddelen.

Zien met je oren
Als een medewerker slecht of niet ziet, is het belangrijk dat hij of zij kan horen wat er te zien is, bijvoorbeeld in de vorm van gesproken tekst. Spraaksoftware leest voor wat, door een ander of door de medewerker zelf, is getypt. Het is zelfs mogelijk om elke toetsaanslag te laten voorlezen. Zo kan iemand direct horen of hij een fout maakt.[23] Er zitten geen beperkingen aan de hoeveelheid tekst die de software kan laten omzetten. Als je dat wilt, kun je dus met gemak een hele website of een compleet e-book laten voorlezen.

Er zijn steeds meer aanbieders van spraaksoftware. Een grote bekende is Microsoft. Zij ontwikkelden Seeing AI, een app voor op de iPhone, die de gebruiker vertelt wat er te zien is.[24] De app leert hoe je vrienden eruit zien, herkent objecten en QR-codes en nog veel meer. Sinds eind 2019 werkt de app ook in het Nederlands. Hoe het werkt, zie je hier.

Een soortgelijk uitvinding is de Orcam.[25] De OrCam is een bril met een zeer geavanceerde camera. De Orcam leest niet alleen teksten op papier voor, maar ook digitale. Handig als je bijvoorbeeld handouts wilt lezen tijdens een vergadering of als iemand je iets wil laten lezen op zijn telefoon. De uitgebreidere versie herkent ook personen en objecten. Je weet dus altijd wie er in dezelfde ruimte is als jij, en je kunt zelf zoeken naar bijvoorbeeld een product in een magazijn.

Bedenken hoe je deze hulpmiddelen in jouw bedrijf zou kunnen inzetten voor visueel beperkte medewerkers, kan niet moeilijk zijn. Bovendien kan het weten dat ze bestaan drempels verlagen. Zo is het verhaal van Sophie een mooi voorbeeld van hoe mensen met een visuele beperking met wat aanpassingen net als ieder ander kunnen werken.[26]

De juiste toets
Er zijn ook verschillende speciale toetsenborden verkrijgbaar voor mensen met een visuele beperking: met grotere letters[27], met contrastrijke kleuren[28] en toetsenborden waarbij elke aanslag fonetisch wordt uitgesproken.[29] Tot slot zijn er nog toetsenborden met een brailleregel.[30] Die maakt tekstuele informatie op een computerscherm leesbaar voor mensen die braille beheersen. In de regel zitten pinnetjes die in braillepatronen omhoog komen zodra er tekst in het scherm staat. De braille-opties zijn er inmiddels ook voor touchscreens. Met inzet van deze hulpmiddelen wordt een visuele beperking steeds minder beperkend. Meer informatie daarover vind je ook bij Visio.

Slim!
De ontwikkelingen staan niet stil. In februari van dit jaar kreeg de start-up van de TU/e Hable bijvoorbeeld nog de Nederlandse Global Student Entrepeneur (GSE) Award voor een brailletoetsenbord voor smartphones. Het eerste ter wereld![31] Hable is een bluetooth braille toetsenbord dat gewoon aan de telefoon vastgemaakt kan worden of los gebruikt. Blinden kunnen er tekst mee invoeren in berichten en het maakt het bedienen van een smartphone een stuk gemakkelijker. Het voordeel is bovendien dat met braille niemand kan meeluisteren, wat met spraaksoftware wel kan (tenzij een koptelefoon of oordopjes worden gebruikt).

Een van nieuwste ontwikkelingen is een volwaardige laptop speciaal voor mensen blinden en slechtzienden: de InsideOne.[32] Hij is de eerste in zijn soort en opent vele deuren die tot nu toe gesloten waren. De InsideOne draait Windows 10 en de schermlezer NVDA. Als (potentiële) werknemer hoef je dus niet aan een besturingssysteem te wennen waar niemand anders mee werkt. De laptop is nog met van alles uit te breiden, wat de drempels nog lager maakt.[33]

Slot
Het dagelijks leven zit nu voor iedereen op slot. Als dat straks weer wordt opengebroken, zullen we dan iederéén laten meedoen?[34] Het kan! En iedereen vaart er wel bij.

NB: Op onze website vind je nog een artikel over inclusie en immobiliteit en een handig document met spelregels  voor online vergaderen.

Ineke Buijs is researcher/vormgever bij Ftrprf.


[1] Duren-Kloppert, B. van. (2016, 17 februari). Dus u wou een dagje thuiswerken?. Volkskrant
[2] Rijksoverheid. (2019, 12 december). Extra investering werkplekken voor mensen met een arbeidsbeperking. Rijksoverheid
[3] UWV. (z.d.). Voorzieningen. UWV.
[4] CIAO. (z.d.). Inclusief werken loont. CIAO.
[5] Kramer, J. (2019). Diversiteit en inclusie. Waarom? Daarom! Managementimpact.
[6] Mancini, S. (2018). Talent maximaal benutten: diversiteit en inclusie. Effectory.
[7] CIAO. (z.d.). Inclusief werken loont. CIAO.
[8] Schiller, B. (2018). Want A More Innovative Company? Simple: Hire A More Diverse Workforce. Fast Company.
[9] Reijngoud, T. (2019). “Een divers personeelsbestand levert je meer klanten en meer winst op”. Triodos.
[10] Consultancy.nl (2018). PwC en Twynstra Gudde zetten in op diverse en inclusieve organisatie. Consultancy.nl.
[11] Reijngoud, T. (2019). “Een divers personeelsbestand levert je meer klanten en meer winst op”. Triodos.
[12] VirtualVrijmobo.nl. (2020). Proosten en posten met al je thuiswerkende collega’s. VirtualVrijmobo.nl.
[13] Elewout, R. van. (2020, 19 maart). Kroegen dicht? De ‘vrijmibo’ gaat gewoon door, maar net even anders. AD.
[14] Nielen, M.M.J. e.a. (2019). Gezichtsstoornissen. Volksgezondheidenzorg.info.
[15] Oogfonds. (z.d.). Feiten en cijfers. Oogfonds.
[16] Skype. (z.d.). Maak optimaal gebruik van Skype. Skype.
[17] Pedd, J. (2018). Skype voegt live captions en ondertiteling toe en komt ook met vertalingen. Techzine.
[18] Loon, C. van. (2019). Hangouts Meet ondersteunt voortaan live ondertiteling. Techzine.
[19] Google. (z.d.). Ondertiteling gebruiken in een videovergadering. Google Support.
[20] Zoom. (z.d.). Getting started with closed captioning. Zoom.
[21] NSV. (z.d.). De schrijftolk. NSV.
[22] SpeakSee. (z.d.). Hoe het werkt. SpeakSee.
[23] Kempenaar, L. (2019). Zo kunnen blinden en slechtzienden toch internetten. PCMweb.
[24] Vischjager, D. (2019). Microsoft Seeing AI app voor blinden en slechtzienden nu beschikbaar in het Nederlands. iCulture.
[25] Babbage.(z.d.). OrCam. Babbage.
[26] Babbage. (z.d.). Sophie: volledig blind, leest zelf de post. Babbage.
[27] Totalezorgwinkel.nl. (aanbod op 01-04-2020). Low Vision Design Grootletter Toetsenbord. Totalezorgwinkel.nl.
[28] Totalezorgwinkel.nl. (aanbod op 01-04-2020). Low Vision Design Grootletter Toetsenbord. Totalezorgwinkel.nl.
[29] Eelke Verschuur. (aanbod op 0104-2020). Clevy Dyscover qwerty. Eelke Verschuur.
[30] Miske. (2020). Brailleleesregel voor (zwaar) slechtzienden en blinden. Infonu.nl.
[31] ICT&Health. (2020. Award voor eerste draadloze smartphone braille toetsenbord. ICT&Health.
[32] InsideVision. (z.d.). Blind and tactile what a paradox! Doubting our hands would be incredible. InsideVision.
[33] Babbage. (z.d.) InsideVision-Inside One. Brochure. InsideVision.[34] Koster, X. (2020). Hoe help ik ook na corona mensen die gedwongen thuis zitten? OneWorld.


Geef een reactie