Robots en werk

Anne Clerx

“Robots nemen tot 2030 20 miljoen banen over” kopte Trouw in juni 2019.[1] Het FD schreef diezelfde maand: “De robots komen er nu echt aan”[2]en in het AD stond een aantal maanden later: “Ruim helft onze banen over 7 jaar door robots gedaan.”[3]

Wordt jouw werk overgenomen door een robot? Als we de krantenartikelen moeten geloven, lijkt het daar wel op. Volgens Oxford Economics verdwijnen de komende tien jaar – als gevolg van robotisering – 20 miljoen banen (8,5%) wereldwijd.[4] [5] Het World Economic Forum (WEF) verwacht zelfs dat meer dan de helft van de banen over zeven jaar al is overgenomen.[6]

Deze trend is al gaande. De afgelopen twintig jaar werden 1,7 miljoen werknemers in productiebanen vervangen door 2,3 miljoen robots. Volgens de OESO dreigen banen die weinig opleiding vereisen, helemaal te verdwijnen.[7] Dit blijkt ook uit onderzoek van Deloitte: alles wat routinematig is, zal geautomatiseerd worden. Dit gaat volgens de onderzoekers om zo’n twee tot drie miljoen banen in Nederland.[8]

Steeds meer bedrijven investeren dan ook in robots. In 2018 kochten bedrijven in de Amerikaanse consumentenproducten- en voedingsindustrie 48% meer robots dan een jaar eerder.[9] In Amerika werd bovendien een robot gebouwd die een piloot compleet kan vervangen. Hij zou bijvoorbeeld ingezet kunnen worden bij vrachtvluchten, of in oorlogsgebied.[10] En de trend is ook in Nederland zichtbaar. Zo deed Albert Heijn in juli 2019 een proef met een bezorgrobot. Die rijdt naar de juiste plek met behulp van camera’s en sensoren.[11] In het Oogziekenhuis Rotterdam voerde in mei 2019 een robot voor het eerst een complete oogoperatie uit[12], en in het kaaspakhuis van FrieslandCampina in de provincie Groningen worden vrijwel alle taken door robots vervuld.[13] En dan hebben we het nog niet eens gehad over robots die ouderen of huisdieren gezelschap houden[14] [15], helpen bij het sollicitatieproces[16] [17], artikelen schrijven[18], pakketjes sorteren[19], of een van de honderden andere taken vervullen.

Starship robots bezorgen pakketjes en maaltijden bij bedrijven en campussen. Dat bespaart de ontvangers ervan veel tijd. Hoe dat werkt zie je in dit filmpje.

Een ander beeld

Toch moet het beeld dat miljoenen banen zullen verdwijnen enigszins genuanceerd worden. Uit het eerder genoemde onderzoek van Oxford Economics blijkt namelijk ook dat robotisering niet zal leiden tot extreme werkloosheid. Er komen juist nieuwe banen bij die wel menselijke krachten nodig hebben.[20] Het WEF is het daarmee eens: rond 2022 zullen inderdaad zo’n 75 miljoen banen zijn verdwenen door automatisering, maar komen er om dezelfde reden 133 miljoen bij.[21]

Ook onderzoek van McKinsey laat zien dat de werkgelegenheid in Nederland tot 2030 juist groeit, omdat digitalisering ook banen creëert.[22] Uit onderzoek van het CPB, de Universiteit Utrecht en Boston University blijkt hetzelfde. Zij concluderen dat baanverlies op de ene plek ergens anders gecompenseerd kan worden.[23] Hoewel een groot deel van het werk dus vervangen kan worden, zorgt robotisering ook voor nieuw werk.

Dit wordt goed geïllustreerd door Japan, een van de meest gerobotiseerde landen ter wereld.[24] Het werkloosheidspercentage is hier juist ontzettend laag: slechts 2,2 procent van de Japanse populatie is werkloos[25], tegenover bijvoorbeeld 3,5 procent in Nederland en 14,7 procent in Spanje.[26] (Meer weten over robotisering in Japan? Deze aflevering van Tegenlicht is de moeite waard).

Kunnen robots alles beter?

Waarom wordt bepaald werk in de nabije toekomst niet langer door mensen, maar door robots uitgevoerd? Robots brengen verschillende voordelen met zich mee. Zo worden de taken die ze kunnen uitvoeren steeds complexer. In de toekomst moeten robots bijvoorbeeld operaties kunnen uitvoeren die voor artsen niet of nauwelijks mogelijk zijn.[27] Ook kunnen ze de routinetaken van werknemers overnemen. Dit zorgt ervoor dat werk sneller en beter uitgevoerd wordt.[28] Een robot die fruit plukt in boomgaarden kan bijvoorbeeld net zoveel appels plukken als vijf tot tien menselijke plukkers.[29]

Robots kunnen niet alleen routinetaken overnemen, maar ook werk dat mensen liever niet uitvoeren. De plukrobot die steeds vaker wordt gebruikt in de landbouw is hier een mooi voorbeeld van. Het plukken van fruit is zeer arbeidsintensief. De arbeiders uit Oost-Europa die vaak worden ingezet, komen steeds minder vaak naar Nederland, omdat de salarissen in hun thuisland stijgen. Een robot wordt bovendien niet moe en kan 24 uur per dag worden ingezet, om zo meerdere menselijke krachten te vervangen.[30] [31]

Niet al het werk kan echter gerobotiseerd worden. Zo is het vullen van winkelmandjes voor thuisbezorging bij Albert Heijn nog altijd mensenwerk: een robot ziet het verschil niet tussen verschillende producten.[32] Ook in de advocatuur zullen altijd mensen nodig blijven, omdat daar veel creativiteit bij komt kijken.[33] De hotelbranche denkt ook dat mensen altijd ingezet zullen worden. Hotels kunnen zich met menselijk contact immers onderscheiden van platformen zoals Airbnb.[34] En ook op de gemiddelde bouwplaats zijn geen robots te vinden: zij kunnen niet tegen de verschillende weersomstandigheden. Bovendien zijn veel projecten in de bouwsector uniek en is er daarom altijd handwerk nodig.[35]

De keerzijde

Robotisering op de werkvloer zorgt dus voor meer banen, kan intensief werk en routinetaken overnemen, en is een oplossing voor krapte en vergrijzing. Maar er zijn ook nadelen. Zo kunnen vakkennis en vaardigheden van menselijke werknemers verloren gaan.[36] Ook stijgen de lonen vrijwel niet, mede doordat bedrijven meer investeren in software en robots dan in mensen.[37] [38]

“Robotisering gaat iedereen raken.” Een korte NOS-reportage over de vraag in hoeverre robots banen overnemen.

Werknemers die hun baan verliezen door robotisering, stromen vaak door naar bijvoorbeeld de transport-, bouw-, of administratiebranche. Daar worden robotisering en automatisering inmiddels steeds vaker ingezet. De kans is dus groot dat deze werknemers daardoor hun nieuwe baan ook weer verliezen.[39]

De nadelen zijn bovendien niet evenredig verdeeld. Twee groepen werknemers ervaren de grootste lasten: lager opgeleiden en vrouwen.

  • Lager opgeleid personeel heeft over het algemeen routinewerk dat gemakkelijk geautomatiseerd kan worden. Ook zien zij het vaakst hun loon dalen.[40] De nieuwe banen die ontstaan, zijn vaker voor hogeropgeleiden, die dus in het voordeel zijn.[41]
  • Het aandeel vrouwen met werk in de gezondheidszorg, ondersteunende en administratieve beroepen is 70%. Het werk in deze beroepen kan gemakkelijk vervangen worden. Bovendien wordt werk dat ervoor in de plaats komt voor 60%  gecreëerd op gebieden waar mannen domineren, zoals wetenschap, technologie, techniek en wiskunde.[42]

Bang voor robots?

Hoe schatten mensen de risico’s en voordelen van robots op de werkvloer zelf eigenlijk in? Uit onderzoek van Protime blijkt dat 29% van de Nederlanders robots als concurrentie ziet. Ze zijn bijvoorbeeld bang dat ze niet genoeg technische kennis hebben om te kunnen omgaan met robots. Anderzijds staat 34% van de Nederlanders positief tegenover de komst van robots, omdat zij tijdrovende taken zouden kunnen overnemen.[43]

Onderzoek van Indeed laat zien dat 47% procent van de respondenten verwacht dat robots een groot deel van de banen over zullen nemen. Tegelijkertijd denkt bijna 83% dat dit bij banen waarin emotie, zorgzaamheid en humor van belang zijn, niet mogelijk is.[44]

Samen in gesprek

Hoe het ook zij, de ontwikkelingen zijn niet meer te stoppen. Volgens Tom Ederveen van RobotXperience, een bedrijf dat zich bezighoudt met robotica in zorg en onderwijs, is het goed als de maatschappij zich eerder instelt op veranderende dan verdwijnende functies. Maar als die veranderende functies niet beschikbaar zijn? Neem bijvoorbeeld zelfscankassa’s en winkels zonder kassa. Die situatie vat het bovenstaande goed samen. Wouter Kolk, COO bij Albert Heijn: “Ik geloof niet dat de caissière zal verdwijnen, maar we zullen er wel minder nodig hebben. Het is best lastig om voor hen alternatieven te vinden. (…) We moeten daarover in gesprek met medewerkers en vakbonden, zodat we samen aan oplossingen kunnen werken. Als we op tijd zijn, kunnen we de gevolgen opvangen.”[45]

Anne Clerx is analist bij ftrprf en schreef dit artikel voor het thema Robotisering.


[1]https://www.trouw.nl/economie/robotisering-gaat-de-komende-jaren-20-miljoen-mensen-hun-baan-kosten~b7066cbc/

[2] https://fd.nl/economie-politiek/1306485/de-robots-komen-er-nu-echt-aan

[3] https://www.ad.nl/ad-werkt/ruim-helft-onze-banen-over-7-jaar-door-robots-gedaan~a42725ea/

[4]https://www.trouw.nl/economie/robotisering-gaat-de-komende-jaren-20-miljoen-mensen-hun-baan-kosten~b7066cbc/

[5] https://fd.nl/economie-politiek/1306485/de-robots-komen-er-nu-echt-aan

[6] https://www.ad.nl/ad-werkt/ruim-helft-onze-banen-over-7-jaar-door-robots-gedaan~a42725ea/

[7] https://www.trouw.nl/home/robotisering-treft-helft-van-de-banen~a12f3739/

[8]https://nos.nl/op3/artikel/2163626-wereldzonderwerk-zo-groot-is-de-kans-dat-een-robot-jouw-baan-inpikt.html

[9] https://fd.nl/ondernemen/1309302/slimme-robot-verovert-razend-snel-terrein-in-fabrieken

[10] https://fd.nl/futures/1316290/hebben-we-nog-wel-piloten-nodig

[11] https://nos.nl/artikel/2293541-bezorgrobot-rijdt-in-eindhoven-boodschappen-naar-klanten.html

[12]https://nos.nl/artikel/2284714-wereldprimeur-in-rotterdam-eerste-oogoperatie-helemaal-met-robot.html

[13] https://www.nrc.nl/nieuws/2019/08/26/de-robots-weten-waar-welke-kaas-ligt-a3971182

[14] https://fd.nl/achtergrond/1304878/vrouwen-en-migranten-moeten-vergrijzend-japan-redden

[15] https://www.nu.nl/276118/video/deze-kleine-robot-houdt-huisdieren-gezelschap.html

[16] https://www.mt.nl/business/solliciteren-bij-een-robot/558549

[17] https://fd.nl/ondernemen/1310298/de-onbevooroordeelde-manager

[18]https://www.nrc.nl/nieuws/2019/08/13/de-robotjournalist-heeft-in-enkele-seconden-zijn-bericht-af-a3969942

[19] https://www.youtube.com/watch?v=jwu9SX3YPSk

[20] https://fd.nl/economie-politiek/1306485/de-robots-komen-er-nu-echt-aan

[21] https://www.rtlz.nl/life/carriere/artikel/4741281/robots-ai-arbeidsmarkt-nieuwe-beroepen

[22] https://www.scienceguide.nl/2019/09/op-het-verkeerde-been-de-middenbanen-zijn-een-blijvertje/

[23] https://www.personeelsnet.nl/bericht/automatisering-kost-wel-banen-maar-veel-minder-dan-gedacht

[24]https://decorrespondent.nl/6791/ik-ging-naar-japan-en-zag-de-toekomst-van-werk-en-ze-leek-op-de-sovjet-unie/3443993240710-84e830c1

[25] https://fd.nl/economie-politiek/1315098/werkloosheid-japan-in-decennia-niet-zo-laag-geweest

[26] https://www.indexmundi.com/map/?v=74&l=nl

[27]https://nos.nl/artikel/2284714-wereldprimeur-in-rotterdam-eerste-oogoperatie-helemaal-met-robot.html

[28]https://www.personeelsnet.nl/bericht/meerderheid-nederlandse-werknemers-ziet-robotcollega-wel-zitten

[29] https://fd.nl/futures/1316661/plukrobot-leeft-zich-uit-op-een-muur-van-fruit

[30] https://fd.nl/futures/1316661/plukrobot-leeft-zich-uit-op-een-muur-van-fruit

[31]https://nos.nl/artikel/2296669-vraag-naar-meer-robots-in-de-landbouw-die-kunnen-wel-24-uur-per-dag-door.html

[32] https://www.nrc.nl/nieuws/2019/07/26/in-een-banaan-knijpt-de-robot-te-hard-a3968341

[33] https://www.nrc.nl/nieuws/2019/08/26/robotadvocaten-je-moet-je-niet-gek-laten-maken-a3971110

[34] https://www.nrc.nl/nieuws/2019/07/22/liever-een-echt-mens-bij-de-receptie-a3967774

[35]https://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2274802-robots-zijn-er-nog-weinig-op-de-bouwplaats-maar-innovatie-is-wel-hard-nodig.html

[36] https://fd.nl/ondernemen/1306013/horeca-zet-robots-in-tegen-personeelstekort

[37] https://www.personeelsnet.nl/bericht/door-deze-8-redenen-willen-de-lonen-maar-niet-stijgen

[38] https://www.trouw.nl/economie/robotisering-gaat-de-komende-jaren-20-miljoen-mensen-hun-baan-kosten~b7066cbc/

[39]https://www.trouw.nl/economie/robotisering-gaat-de-komende-jaren-20-miljoen-mensen-hun-baan-kosten~b7066cbc/

[40] https://fd.nl/ondernemen/1306013/horeca-zet-robots-in-tegen-personeelstekort

[41] https://www.rtlz.nl/tech/artikel/4419151/robotisering-banen-verdwijnen-maar-miljoenen-terug

[42] https://www.managementpro.nl/human-resources/06-juni-2019-vandaag-is-het-d-day-voor-vrouwen/

[43] https://www.customertalk.nl/nieuws/angst-voor-baanverlies-door-robotisering-onder-nederlanders/

[44]https://www.personeelsnet.nl/bericht/meerderheid-nederlandse-werknemers-ziet-robotcollega-wel-zitten

[45]https://www.parool.nl/nieuws/ah-zal-in-2025-nog-blauw-zijn~be3a8222/?utm_source=twitter&utm_medium=social&utm_campaign=shared%20content&utm_content=paid&hash=95734acd7c180e8d32009f31c27e36a49b459154

Geef een reactie