Zin in je werk?

Cato Hemels

Werknemers geven in groten getale aan dat zij ‘zingeving’ belangrijk vinden. Maar wat is zingeving eigenlijk? En wat vraagt het van bestuurders? Tijd om ons verder in het onderwerp zingeving te verdiepen.

Zingeving op verschillende niveaus

René Gude, filosoof en voormalig Denker des Vaderlands, erkende dat we geneigd zijn om in mentale blubber te geraken als we het over zingeving in werk hebben. We zijn geneigd het over verheven zaken te hebben, zoals spiritualiteit, bezielend leiderschap, stilte, balans en inspiratie. Vage begrippen die in discussies weer net zo makkelijk kunnen worden ingeruild voor andere “zwamtermen” zoals het “goede gevoel” en “positief in de wereld staan”. Daar schieten we niks mee op, aldus Gude. Zingeving is volgens hem niet iets hogers of spiritueels, maar juist iets praktisch, iets ambachtelijks. 

Zingeving is in vrijwel elk beroep te vinden. Dat hoeft helemaal niet hoogdravend te zijn. Klanten helpen aan de telefoon of een product verkopen waar je zelf in gelooft, kan veel voldoening geven. Zingeving ontstaat namelijk door kleine dingen: een verpleegkundige die na een lange nachtdienst wat langer blijft om nazorg te bieden aan de nabestaanden van een overleden patiënt; een serveerster die glimlacht als ze je koffie brengt, een postbode die door weer en wind gaat om jouw brief op tijd te bezorgen. 

Vier soorten ‘zin’

Gude vond dat het mogelijk moet zijn om in heldere, eenduidige bewoordingen het gesprek met elkaar aan te gaan over zingeving en werk. Hij riep praktische definities van ‘zin’ in het leven. Werkgeversvereniging AWVN heeft het stokje na zijn overlijden overgenomen en publiceerde naar aanleiding van zijn werk het boek ‘Zin in werk’ (2017). Hierin staan onder andere de vier soorten ‘zin’ die Gude onderscheidde: 

1.   Zinnelijkheid: De eerste vorm van zin is de gemoedstoestand waarin je verkeert als je zinnen geprikkeld zijn. Er zin in hebben, het lijfelijke aspect, het lustvolle, het lekkere. Je kunt hierbij ook denken aan fysiek contact, beweging, levenslust, genot, passie en vitaliteit.

2.    Zintuiglijkheid: De tweede soort zin impliceert dat je zintuigen het schone waarnemen. Denk bijvoorbeeld aan het gebouw waarin je werkt. Een fris, mooi, kleurrijk, warm en sfeervol gebouw is zo’n zintuiglijke plek.

3.   Zinrijkheid: Deze vorm van zin stelt je in staat ervaringen te verwoorden. Het is het begripsmatige niveau van zin; zingeving door het toekennen van betekenis. Je ervaart een taak (je werk/een handeling) als prettiger als je begrijpt wat de betekenis van de taak is. Zinrijkheid wordt negatief beïnvloed door verlies van autonomie. Wanneer werknemers nog maar verantwoordelijk zijn voor een klein onderdeeltje van een compleet product, kunnen ze minder goed verwoorden wat ze precies doen en neemt de zinrijkheid af.

4.   Zinvolheid: Je onderschrijft de doelstellingen van de onderneming of organisatie waarvoor je werkt. De keuze voor een baan wordt steeds minder bepaald door financiële motieven en steeds meer door de vraag wat je het liefst voor welke organisatie zou doen. Daarmee wordt zingeving ook een hr-vraagstuk.

Wanneer deze vier soorten zin worden omarmd, is het resultaat duurzame inzetbaarheid. Zingeving zorgt voor een vitaler gevoel, toegenomen productiviteit, minder stress en zelfs minder ziekmeldingen. Dat klinkt logisch, als je bedenkt dat het om de drijfveren, de motivatie en de waarden van werkenden gaat. De Engelsen zeggen niet voor niets ‘what makes someone tick’. Gude zag bijvoorbeeld een burn-out, iets dat nu veel voorkomt, dan ook als een extreem gevolg van het ontbreken van zin. 

De rol van de organisatie

Sociologe Christien Brinkgeve zet een kleine kanttekening bij het model van Gude. Ze vindt dat het wel erg veel nadruk legt op de verantwoordelijkheid van het individu en dat de rol van de organisatie onderbelicht blijft. Zij stelt daarom de vraag hoe je als leidinggevende in een organisatie op een juiste, niet-autoritaire manier gezag ontwikkelt. Het antwoord ligt volgens haar in contact maken, verbinding tot stand brengen en werknemers betrekken bij de organisatie van het werk. Gespreksonderwerpen die daarbij belangrijk zijn, zijn bijvoorbeeld: wat is voor jou de waarde van je werk en wanneer voel jij je tevreden? 

Je kunt beredeneren dat de verbinding die men eerder zocht in religie, nu gezocht wordt in werk. Verbinding, waardering en zingeving zijn van groot belang in het werk. Brinkgeve vertelt – onder andere uit eigen ervaring – dat als die wegvallen, er veel energie gaat zitten in je handhaven. Je voelt je eenzaam, komt in een isolement terecht en pleegt roofbouw op je eigen energievoorraad. “Ik voelde me langzamerhand een oude muntsoort die met het jaar devalueerde.” Brinkgeve concludeert dat het model van Gude vanuit werkgeversperspectief een waardevolle aanvulling is op het denken over depressie en burn-out. De praktische boodschap die daarbij hoort luidt: ga op zoek naar het verhaal van de werknemer. 

Cato Hemels is analist bij ftrprf en schreef dit artikel voor het thema Zingeving & Spiritualiteit

Bronnen

Bijpassend filmpje van Ben Tiggelaar, die vertelt dat zingeving de trend in leiderschap is: https://www.youtube.com/watch?v=Vdbr-b3dGaw

Geef een reactie