Ouder worden

Gisteren is mijn opa tachtig jaar geworden. Een bijzondere verjaardag van een dierbaar familielid. Om deze mijlpaal samen te vieren, reisden vrienden en familie vanuit alle hoeken van Nederland af naar Limburg. Er werd uitgebreid gegeten en misschien nog wel uitgebreider gepraat. Over het verleden, het heden en de toekomst. Zo drukte een oudoom mijn nichtjes en mij op het hart dat wij de toekomst zijn en speculeerden we over hoe de wereld eruit ziet als ‘de kleinkinderen’ tachtig worden. Door alle mooie verhalen kreeg ik ook een inkijkje in hoe het is om in deze tijd, in Nederland, tachtig te worden.

Andere cultuur, andere waarden

Het zette mij aan het denken over hoe het eigenlijk is om tachtig te worden in een andere cultuur. Ik stuitte op een inspirerende TED Talk van Jared Diamond, waarin hij onder andere vertelt over zijn al vijftig jaar lopende onderzoek naar ouder worden in Nieuw-Guinea. Hij vergelijkt traditionele samenlevingen zoals de ‘New Guinea farming societies’ met moderne samenlevingen als de onze. Verschillen tussen traditionele en moderne samenlevingen zijn volgens Diamond in te delen in twee dimensies. 

De eerste dimensie is inzetbaarheid. In Nieuw-Guinea maken veel ouderen zich nuttig door te helpen met koken, op de jongste kinderen te passen, gereedschap en textiel te maken of kennis over te dragen. Hierbij moet ikzelf gelijk denken aan de term ‘duurzame inzetbaarheid’. Een hippe term waar in het westerse bedrijfsleven veel over vergaderd wordt, terwijl het in Nieuw-Guinea al eeuwen praktijk lijkt te zijn. Duurzame inzetbaarheid wil zeggen dat bedrijven werk maken van gezondheid, betrokkenheid en ontwikkeling van hun medewerkers, die tot op steeds hogere leeftijd werken.

De tweede dimensie waarin samenlevingen verschillen, is culturele waarden. Denk bijvoorbeeld aan het verschil tussen collectivistische tegenover individualistische waarden. Zo wonen de meeste families in Nieuw-Guinea samen onder hetzelfde dak, met hun vrienden letterlijk om de hoek, terwijl de meeste ouderen in de VS zonder hun kinderen en jeugdvrienden wonen. De gemiddelde Amerikaan verhuist iedere vijf jaar. Daardoor neemt de kans toe om op grote afstand te eindigen van familie en vrienden. 

Een ander voorbeeld van een westerse culturele waarde is de focus op werk. In veel moderne samenlevingen wordt veel waarde gehecht aan het hebben van een baan. Wanneer je stopt met werken, kan het dus zomaar zijn dat je minder wordt gerespecteerd. Ook worden er in onze cultuur hoge eisen gesteld aan mensen waar het gaat om onafhankelijkheid en zelfredzaamheid. Eisen waaraan ouderen vaak minder vanzelfsprekend kunnen voldoen, wat eveneens kan leiden tot een ‘waardedaling’. Deze waardedaling van ouderen in moderne samenlevingen staat in schril contrast met de hoge mate van respect voor ouderen in Nieuw-Guinea. Zij worden gerespecteerd vanwege hun levenservaring en kennis. De afwezigheid van bibliotheken en internet zorgt er namelijk voor dat de ouderen dé bron van informatie zijn. Waar wij vaak even gauw iets googelen, lopen zij even langs een oudere om hun vraag te stellen. 

Ik denk dat we als maatschappij ouderen enorm tekort doen, en veel potentieel onbenut laten, als we vasthouden aan het beeld dat zij van minder waarde zijn dan de rest van de populatie. Wat dat betreft kunnen we een aantal wijze lessen leren van de samenlevingen in Nieuw-Guinea. 

Babyboomerbeeld

Jared Diamond somt naast deze lessen ook een hele reeks vaardigheden op waar ouderen (ongeacht cultuur) vaak heel goed in zijn en waar wij als maatschappij gebruik van zouden moeten maken. Op die manier verbeteren we de levens van individuele ouderen en bereiken we als maatschappij een optimum. Wat mij betreft een prachtig uitgangspunt, waar Diamond meer over vertelt in zijn TED Talk, die ik zeker aanraad om in zijn geheel te kijken.

Overigens, een van de vaardigheden die volgens Diamond toeneemt met de leeftijd, is het vermogen om anderen te helpen zonder dat het eigen ego in de weg staat. Ik denk dat dit voor mij een perfecte omschrijving is van het beeld dat ik van mijn opa en oma heb. Zorgzaam, behulpzaam en onvoorwaardelijk. Niet compleet overeenkomstig met het stereotiepe beeld van babyboomers, vermoed ik zo. 

Geschreven door Cato, op 3 december 2019

Bronnen:

https://www.arboportaal.nl/campagnes/duurzame-inzetbaarheid

Geef een reactie